کاشت زعفران یکی از سودآور ترین فعالیت های کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک ایران محسوب می شود و یادگیری دقیق نحوه کاشت زعفران برای رسیدن به بالاترین میزان براشت کاملا الزامی است. این گیاه ارزشمند نیاز ابی بسیار کمی دارد و در مناطقی که با بحران کم ابی مواجه هستند یک جایگزین عالی برای محصولات پر اب به شمار می رود. بسیاری از کشاورزان تازه کار تصور می کنند که تنها با قرار دادن بذر در خاک می توانند به درامد های میلیاردی برسند اما واقعیت این است که موفقیت در این مسیر نیازمند دانش تخصصی شناخت دقیق اقلیم و رعایت اصول علمی کشاورزی است.

برای شروع این کسب و کار پر سود شما باید با تمام مراحل کار از انتخاب بذر مناسب گرفته تا اماده سازی بستر کشت و مدیریت ابیاری اشنا باشید. بازاریابی محصولات کشاورزی نیز در مراحل بعدی اهمیت پیدا می کند اما پایه و اساس کار داشتن یک مزرعه پر بار است. در این مقاله قصد داریم با تکیه بر تجربه کشاورزان پیشرو و اصول علمی جدید صفر تا صد مراحل احداث یک مزرعه زعفران را بررسی کنیم تا شما بتوانید با کمترین ریسک ممکن سرمایه گذاری خود را در این بخش اغاز کنید و از نتیجه زحمات خود لذت ببرید.

بهترین زمان برای شروع کشت زعفران

یکی از مهم ترین فاکتور ها در موفقیت مزارع زمان مناسب کاشت زعفران است که ارتباط مستقیمی با چرخه زندگی این گیاه دارد. این گیاه بر خلاف بسیاری از محصولات کشاورزی در فصل تابستان در خواب به سر می برد و فعالیت رشد خود را از اواخر تابستان و اوایل پاییز اغاز می کند. دوره خواب حقیقی این گیاه از اواخر اردیبهشت تا اواسط مرداد ماه است و در این بازه زمانی بذر ها هیچ گونه فعالیت فیزیولوژیکی خاصی ندارند. جابجایی بذر ها در این دوره کمترین استرس را به گیاه وارد می کند و به همین دلیل بسیاری از کارشناسان توصیه می کنند که عملیات انتقال به زمین اصلی در این ماه ها انجام شود.

با ورود به اواخر مرداد و ماه شهریور گیاه وارد مرحله خواب ظاهری می شود و اندام های اولیه برای رشد در داخل بذر شکل می گیرند. اگر شما عملیات کشت را به ماه های مهر و ابان موکول کنید به دلیل بیدار شدن گیاه و شروع رشد ریشه ها خطر اسیب دیدن انها در حین جابجایی به شدت افزایش می یابد. بنابراین بهترین تقویم اجرایی برای کشاورزان این است که زمین خود را در فصل بهار اماده کنند و نهایتا تا پایان شهریور ماه تمامی مراحل انتقال و دفن بذر ها را در خاک به اتمام برسانند تا گیاه فرصت کافی برای استقرار در محیط جدید را داشته باشد.
خلاصه بخوایم بگیم زمان کاشت همین الان که اواخر خرداد هستیم هست.

انتخاب و تهیه بنه یا همان پیاز مرغوب

مهم ترین سرمایه گذاری شما در احداث مزرعه خرید بذر اولیه است که به طور مستقیم روی میزان برداشت در سال های اینده تاثیر می گذارد. یک بذر با کیفیت باید کاملا سالم بدون هرگونه زخم خوردگی و بدون بیماری های قارچی یا کنه باشد. وزن بذر ها نیز یک فاکتور تعیین کننده است و برای داشتن گل دهی اقتصادی در همان سال اول بهتر است بذر هایی با وزن بالای هشت گرم را انتخاب کنید. اگر قصد دارید مزرعه ای پر بار و مقاوم داشته باشید میتوانید برای تهیه و خرید پیاز زعفران از مزارع معتبر و شناسنامه دار اقدام کنید تا خیالتان از بابت سلامت و اصالت محصول کاملا راحت باشد.

پس از تهیه بذر ها و قبل از انتقال انها به زمین حتما باید عملیات ضد عفونی را با دقت انجام دهید تا عوامل بیماری زا وارد خاک مزرعه شما نشوند. برای این کار باید محلولی از سموم قارچ کش و کنه کش با دوز مناسب تهیه کنید و بذر ها را در سبد های پلاستیکی ریخته و برای چند دقیقه در این محلول قرار دهید. پس از خارج کردن سبد ها باید اجازه دهید تا بذر ها در سایه کمی خشک شوند و سپس فورا عملیات انتقال به خاک را اغاز کنید. این مرحله شاید ساده به نظر برسد اما نقش بسیار پر رنگی در جلوگیری از پوسیدگی بذر ها در سال های متوالی دارد.

اماده سازی زمین و بررسی ویژگی های خاک

خاک بستر زندگی گیاه است و خاک مناسب برای زعفران باید دارای بافت لومی شنی باشد تا هم رطوبت را به خوبی حفظ کند و هم زهکشی مناسبی برای خروج اب اضافی داشته باشد. خاک های بسیار سنگین و رسی باعث خفگی ریشه ها و پوسیدگی در فصل زمستان می شوند و خاک های بسیار شنی نیز توانایی نگهداری مواد غذایی را ندارند. میزان اسیدیته یا همان $pH$ خاک باید در محدوده ۷ تا ۸ باشد و میزان شوری خاک نیز باید در کمترین حد ممکن قرار گیرد زیرا این گیاه به شوری اب و خاک حساسیت بالایی نشان می دهد و در زمین های شور رشد خوبی نخواهد داشت.

برای اماده سازی بستر کشت در فصل پاییز سال قبل یا اوایل بهار باید شخم عمیق در زمین زده شود تا لایه های سخت خاک شکسته شوند. پس از ان در فصل تابستان با اضافه کردن کود حیوانی کاملا پوسیده ترجیحا کود گاوی به میزان حدود چهل تن در هکتار و مخلوط کردن ان با خاک توسط دیسک زمین را غنی سازی می کنند. استفاده از کود های حیوانی تازه به شدت مضر است و باعث طغیان افات و بیماری ها می شود. در نهایت زمین باید کاملا مسطح شود تا در زمان ابیاری اب به صورت یکنواخت در تمام بخش های مزرعه پخش شود و برخی قسمت ها دچار غرقابی یا خشکی نشوند.

روش های اصولی برای قرار دادن بذر در زمین

در کشاورزی نوین روش کاشت ردیفی زعفران به عنوان بهترین و کارامد ترین روش شناخته می شود که مزایای بسیار زیادی نسبت به روش های سنتی و کرتی دارد. در این روش فاصله بین ردیف ها معمولا بین بیست تا بیست و پنج سانتی متر در نظر گرفته می شود و بذر ها با فاصله حدود ده سانتی متر از یکدیگر روی ردیف ها قرار می گیرند. این نظم در کشت باعث می شود تا عملیات وجین علف های هرز کود دهی و به خصوص برداشت گل ها در سال های اینده با سرعت و دقت بسیار بیشتری انجام شود و ماشین الات کشاورزی به راحتی در مزرعه تردد کنند.

عمق مناسب برای دفن بذر ها یکی دیگر از نکات حیاتی است که باید بین پانزده تا بیست سانتی متر در نظر گرفته شود. اگر بذر ها در عمق کمتری کاشته شوند در فصل تابستان به دلیل گرمای شدید سطح خاک دچار تنش حرارتی می شوند و در فصل زمستان نیز خطر یخ زدگی انها را تهدید می کند. از طرفی کاشت در عمق مناسب باعث می شود تا بذر ها در سال های بعد که به سمت بالا حرکت می کنند زودتر از حد معمول به سطح خاک نرسند و عمر مفید مزرعه افزایش یابد. در طول عملیات کشت حتما باید توجه کنید که جوانه بذر ها به سمت بالا قرار گیرد.

مدیریت دقیق ابیاری زعفران

با وجود اینکه این محصول به کم ابی مقاوم است اما ابیاری اصولی زعفران در زمان های مشخص برای بیدار شدن گیاه و رشد کلاله ها کاملا ضروری است. اولین ابیاری که در اصطلاح کشاورزان به ان بسار اب گفته می شود بسیار مهم است و زمان دقیق ان بسته به اقلیم منطقه معمولا در اواسط مهر ماه تا اوایل ابان ماه تعیین می شود. این ابیاری در واقع استارت بیدار شدن گیاه را می زند و اگر زودتر از موعد انجام شود باعث رشد سریع برگ ها قبل از ظهور گل ها می شود که برداشت محصول را به شدت سخت و پر هزینه می کند.

پس از ابیاری اول و برداشت گل ها نوبت به ابیاری دوم یا همان زاج اب می رسد که معمولا با اضافه کردن کود های تقویتی همراه است تا گیاه انرژی از دست رفته خود را بازیابی کند. در طول فصل زمستان نیز بسته به میزان بارندگی منطقه ممکن است مزرعه به یک یا دو ابیاری دیگر نیاز داشته باشد. نکته بسیار مهم این است که از اواخر اردیبهشت که برگ های گیاه زرد می شوند و گیاه به خواب می رود ابیاری باید کاملا قطع شود. رسیدن رطوبت به بستر کشت در فصل تابستان عامل اصلی شیوع بیماری های قارچی و نابودی کل مزرعه خواهد بود.

برنامه کوددهی برای افزایش باردهی

برای برداشت محصول با کیفیت و درشت داشتن یک برنامه تغذیه زعفران که بر اساس ازمون خاک تنظیم شده باشد از واجبات کشاورزی مدرن است. تغذیه این گیاه به دو بخش کود دهی ریشه ای و محلول پاشی هوایی تقسیم می شود. کود های پایه مانند فسفر پتاسیم و گوگرد معمولا در زمان اماده سازی زمین و قبل از کشت به خاک اضافه می شوند تا بستر مناسبی برای رشد ریشه ها فراهم کنند. در زمان ابیاری زاج اب نیز استفاده از کود های ازته مانند اوره به همراه هیومیک اسید به رشد سریع تر برگ ها و توسعه ریشه ها کمک شایانی می کند.

اما مهم ترین بخش تغذیه که تاثیر مستقیمی روی درشت شدن بذر ها برای سال اینده دارد محلول پاشی زمستانه زعفران است. از اواخر دی ماه تا اواسط اسفند ماه که ریشه های گیاه به دلیل سرمای خاک کارایی خود را از دست می دهند گیاه مواد غذایی را از طریق برگ ها جذب می کند. در این دوره باید با استفاده از کود های کامل میکرو و ماکرو طی چهار تا شش مرحله برگ های گیاه را محلول پاشی کرد. این کار باعث می شود بذر های دختری که در حال تشکیل شدن هستند به خوبی تغذیه شوند و برای سال اینده گل دهی بسیار بالایی را تضمین کنند.

مراقبت های بعد از کاشت و مبارزه با افات

پس از اتمام مراحل کشت کار شما تمام نمی شود و محافظت از مزرعه زعفران در برابر افات و علف های هرز نیازمند بازدید های دوره ای و مداوم است. خطرناک ترین دشمن این گیاه موش کور و سایر جوندگان هستند که علاقه بسیار زیادی به تغذیه از بذر های شیرین زیر خاک دارند. برای مبارزه با این جوندگان باید از روش های فیزیکی تله گذاری و در صورت نیاز طعمه های مسموم استفاده کنید. اگر کنترل موش ها نادیده گرفته شود انها می توانند در یک فصل زمستان بخش عظیمی از سرمایه شما را از بین ببرند.

علاوه بر جوندگان مدیریت علف های هرز نیز باید با جدیت دنبال شود زیرا این علف ها بر سر اب و مواد غذایی با گیاه اصلی رقابت می کنند و باعث کاهش شدید عملکرد مزرعه می شوند. بهترین روش مبارزه با علف های هرز وجین دستی در اوایل رشد انها است. استفاده از سموم علف کش شیمیایی باید با احتیاط کامل و تنها با مشورت گیاه پزشک انجام شود زیرا مصرف بی رویه این سموم می تواند باعث سوزاندن برگ های گیاه اصلی و کاهش دوره رشد ان شود. همچنین پایش مداوم مزرعه برای بررسی علائم کنه و قارچ نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

زمان و نحوه برداشت گل های زعفران

شیرین ترین مرحله در این مسیر برداشت گل زعفران است که معمولا در ابان ماه اغاز می شود و حدود بیست تا سی روز ادامه دارد. گل ها در طول شب از سطح خاک خارج می شوند و به محض تابش نور خورشید باز می شوند. بهترین زمان برای چیدن گل ها قبل از طلوع افتاب و در حالت غنچه است زیرا در این زمان گل ها بیشترین میزان عطر و رنگ را دارند و تابش نور خورشید باعث کاهش کیفیت کلاله ها و تبخیر مواد موثره انها نمی شود. چیدن گل ها باید با دقت فراوان و توسط کارگران اموزش دیده انجام شود تا به بافت گیاه اسیب نرسد.

پس از انتقال گل ها به محیطی کاملا بهداشتی و خنک باید بلافاصله عملیات جداسازی کلاله قرمز رنگ از سایر اجزای گل انجام شود. تاخیر در این کار باعث افت شدید کیفیت و تیره شدن رنگ محصول نهایی می شود. پس از جداسازی کلاله ها نوبت به خشک کردن انها می رسد که یکی از تخصصی ترین مراحل کار است. استفاده از دستگاه های خشک کن مدرن که رطوبت را به سرعت و با حرارت کنترل شده خارج می کنند باعث می شود تا محصول شما بالاترین عیار رنگ دهی و عطر را داشته باشد و بتوانید ان را با بهترین قیمت در بازار های داخلی و صادراتی به فروش برسانید.